أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

113

قانون ( فارسى )

در علاج تب نوبهء ناخالص آبجوى غذايى بايد همراه داروهاى رساننده و تحليل‌برندهء آن‌چنانى باشد كه سابقا در بحث ترشيده شدن آبجو در معده ذكر كرديم و بلكه به داروى قوىتر از آنها نياز است كه همراه آب به بيمار بدهى . مثلا بايد برحسب مزاج بيمار چيزهايى از قبيل : حسل ، مزرهء كوهى ، پونه ، سنبل با آبجوى غذايى بپزد . سلق نيز براى چنين بيمارانى مفيد است . آب كاهو را با آبجو مخلوط كن و بيمار بخورد . در مرحلهء پايانى نوبت تب آب نخود آب بخورند بهره بينند . حالت و چگونگى تب نوبهء ناخالص را در قياس با تب نوبهء خالص بررسى كن ! ببين آيا حالات با اينكه فرق دارند آيا زياد فرق دارند يا فرق بين اين دو حالت كم است . اگر تقريبا به هم نزديك بودند ، علاج آن را نيز با علاج تب نوبهء خالص كمتر تغيير ده ! و اگر فرق زياد بود و اين دو حالت از هم دور بودند ، در معالجه دورى را در نظر بگير و علاج را به اين نسبت تغيير ده ! اگر در شيشهء آزمايشى مشاهده كردى كه خلط سبب تب نوبهء ناخالص غليظ و پرمايه است ، بيمار را رگ بزن و اگر لازم بود و رگ زدى نياز به حقنه كردن نمىماند . اين را نيز بدان ! كه بيمار تب نوبهء ناخالص بعد از غذا خوردن قى كند بهترين علاج را به كار گرفته است و از هر چيز مفيدتر است . اگر ديدى كه نياز به اسهال دادن بيمار هست ، در نخستين مرحله‌هاى بيمارى داروى ميانگين بده كه آب گلنگبين بر آتش جوشيده خوب است و نزديك به ميانگين است . نه شديد است و نه بسيار كم‌توان . و اگر خيار چنبر با آب گلنگبين نامبرده باشد بهتر است . و اگر خواستى باز قوىتر باشد ، كمى تربد بر آن اضافه كن ! امّا من دوست دارم كه در مراحل اوّل ، حقنه به جاى داروهاى اسهال ديگر استعمال شود . مايه حقنه‌هايى به كار رود كه نيروى دارويى : خارسه‌كوهه ، بابونه ، سلق ، كاجيره ، بنفشه ، سپستان ، انجير ، كمى تربد ، خيار چنبر دارويى ، روغن كنجد و بورك در آن باشد . و ممكن است اگر حالت تب نوبهء ناخالص بسيار با تب نوبهء خالص فرق داشته باشد داروى حقنه را از اين قوىتر گردانى . داروهاى رسانندهء خلط در حالت تب نوبهء ناخالص ، اسكنجبين مخلوط با كمى گلنگبين و يا اسكنجبين ساخته با ريشه‌ها باشد . بعد از روز هفتم اگر آب‌پز خاراگوش استعمال شود ، خوب است ؛ كه هم معده را تقويت بخشد و هم مادهء خلط را نرم كند و فايده‌اش دوچندان است . آب رازيانه ، آب كرفس با اسكنجبين نيز خوب است . اگر از چهاردهم روز گذشت قرص كوچك گل بخورد مفيد است . اگر بيمارى بيشتر طول كشيد ، ناگزير بايد قرص مشكانيه تناول كند و آب‌پز مشكانيه بخورد . اطراف دنده‌هاى نزديك شكم را گرم بپوشانند . داروى گذاشتنى رسانندهء ماده بر مراق گذارند و چنان باشد كه مادهء خلط را برساند . و اگر كشيدگى در مراق روى داده باشد مراق را